Την τελευταία της πνοή άφησε στις 2 Οκτωβρίου 2026, στην Κωνσταντινούπολη, η Ελληνίδα φιλόσοφος Ιωάννα Κουτσουράδη, δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 90 της χρόνια. Με μακρά ακαδημαϊκή πορεία και έργο που ξεπέρασε τα σύνορα της Τουρκίας, αφιέρωσε τη σκέψη και τη διδασκαλία της στην ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια, αφήνοντας σημαντική παρακαταθήκη στη φιλοσοφία και στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ακαδημαϊκή πορεία και το έργο της
Γεννημένη στην Κωνσταντινούπολη στις 4 Οκτωβρίου 1936, η Ιωάννα Κουτσουράδη αποφοίτησε από το Ζάππειο και σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, όπου ξεκίνησε την ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία.
Στη συνέχεια, δίδαξε στο Ερζερούμ, στην ανατολική Τουρκία, φιλοσοφία, σύγχρονη γερμανική ποίηση και λατινικά. Το 1968 μετακινήθηκε στο Πανεπιστήμιο Χατζέτεπε στην Άγκυρα, όπου παρέμεινε έως τη συνταξιοδότησή της, το 2003. Ωστόσο, συνέχισε να διδάσκει και τα επόμενα χρόνια, ενώ αργότερα ανέλαβε τη διδασκαλία φιλοσοφίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο Μάλτεπε.
Διετέλεσε πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας και επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών. Από το 2010 ήταν επίσης μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Εναντίον της Θανατικής Ποινής.
Η συμβολή της στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Κεντρική θέση στο έργο της Ιωάννας Κουτσουράδη κατείχε η ανάδειξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όχι μόνο ως νομικά κατοχυρωμένων ελευθεριών, αλλά και ως ηθικής υποχρέωσης για την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Στον πυρήνα της φιλοσοφικής της προσέγγισης βρισκόταν η ανάγκη να διασφαλίζονται για κάθε άνθρωπο οι συνθήκες που του επιτρέπουν να μορφώνεται, να αναπτύσσει τις ικανότητές του και να καλλιεργεί την προσωπικότητά του. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, σύμφωνα με τη διδασκαλία της, έχουν οικουμενικό χαρακτήρα και δεν εξαρτώνται από την καταγωγή, τη θρησκεία ή τον πολιτισμό.
Ιδιαίτερη έμφαση έδινε στην εφαρμογή των δικαιωμάτων στην καθημερινή ζωή, υπογραμμίζοντας ότι ο σεβασμός της αξιοπρέπειας και των ελευθεριών των άλλων δεν αποτελεί μόνο νομική υποχρέωση, αλλά και ευθύνη κάθε ανθρώπου.
Στα βασικά έργα της περιλαμβάνονται τα βιβλία «Νίτσε και άνθρωπος», «Σοπενχάουερ και άνθρωπος», «Ο άνθρωπος και οι αξίες του», «Ηθική», «Κοιτάζοντας την τέχνη μέσα από τη φιλοσοφία» και «Ανάμεσα στα γεγονότα της εποχής».
Τα μηνύματα από την τουρκική πολιτική ηγεσία
Τη σημαντική παρακαταθήκη της φιλοσόφου αναγνώρισαν με δημόσιες δηλώσεις τους εκπρόσωποι της τουρκικής πολιτικής ηγεσίας.
Ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, σημείωσε ότι η Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας.
«Με τις μελέτες της πάνω στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αξιότιμη Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας μας και άφησε ανεξίτηλη στον χρόνο παρακαταθήκη με τα έργα και τους μαθητές της», ανέφερε.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της τουρκικής Βουλής, Νουμάν Κουρτουλμούς, εξέφρασε τη θλίψη του για τον θάνατό της, υπογραμμίζοντας τη συμβολή της στη φιλοσοφία και στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Όπως ανέφερε, η φιλοσοφική της προσέγγιση, με επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια, άφησε βαθύ αποτύπωμα τόσο στην Τουρκία όσο και διεθνώς.
«Μας δίδαξε τη φιλοσοφία ως τέχνη του να είσαι άνθρωπος»
Ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος AKP, Ομέρ Τσελίκ, αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο της ως δασκάλας και στην επιρροή που άσκησε στους μαθητές της.
«Χάσαμε τη δασκάλα των δασκάλων, την καθηγήτρια Ιωάννα Κουτσουράδη. Είμαστε πολύ λυπημένοι. Μας δίδαξε τη φιλοσοφία ως “τέχνη του να είσαι άνθρωπος”», δήλωσε.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η Κουτσουράδη υπήρξε πολύτιμη δασκάλα και οδηγός, η οποία ανέδειξε τη σημασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της προσπάθειας να παραμένει κανείς πιστός στις ανθρωπιστικές αξίες.
«Θα τη θυμόμαστε σε κάθε λόγο για το “να είσαι και να παραμένεις άνθρωπος”», κατέληξε, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του.
Κωνσταντινούπολη: Το τελευταίο αντίο στην φιλόσοφο Ιωάννα Κουτσουράδη
Οι φωτογραφίες από την κηδεία που δημοσιεύουμε είναι του Μπάμπη Κρίθαρη, ο οποίος βρέθηκε σήμερα στο Σισλί και μας μεταφέρει μέσα από τον φακό του εικόνες από την τελετή.
Το τελευταίο αντίο στη σπουδαία Ελληνίδα φιλόσοφο Ιωάννα Κουτσουράδη (Ioanna Kuçuradi) είπαν σήμερα, Κυριακή 4 Οκτωβρίου, στην Κωνσταντινούπολη, συγγενείς, φίλοι, μαθητές της και εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής και πολιτικής ζωής της Τουρκίας.
Η Ιωάννα Κουτσουράδη έφυγε από τη ζωή στις 2 Οκτωβρίου 2026, δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 90 της χρόνια, στο νοσοκομείο της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Maltepe, όπου νοσηλευόταν. Υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της φιλοσοφίας στην Τουρκία, με διεθνή παρουσία και πολυετή δράση ιδιαίτερα στους τομείς της ηθικής, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το πρωί της Κυριακής πραγματοποιήθηκε τελετή μνήμης στο Πανεπιστήμιο Maltepe, όπου άνθρωποι που συνεργάστηκαν και μαθήτευσαν κοντά της μίλησαν για την προσωπικότητα και την πνευματική παρακαταθήκη της. Στην τελετή παρέστησαν, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι της πολιτικής και πανεπιστημιακής κοινότητας της χώρας.
Ακολούθησε η μεταφορά της σορού στο Ελληνορθόδοξο Κοιμητήριο του Σισλί, όπου τελέστηκε η εξόδιος ακολουθία στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως. Στην ακολουθία παρέστη και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ενώ μετά το πέρας της τελετής η Ιωάννα Κουτσουράδη ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο.
Οι φωτογραφίες από την κηδεία που δημοσιεύουμε είναι του Μπάμπη Κρίθαρη, ο οποίος βρέθηκε σήμερα στο Σισλί και μας μεταφέρει μέσα από τον φακό του εικόνες από την τελετή.
Η απώλεια της Κουτσουράδη προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση στην Τουρκία. Ακόμη και η τουρκική προεδρία εξέδωσε συλλυπητήριο μήνυμα, υπογραμμίζοντας την ιδιαίτερη θέση που κατείχε στην πνευματική ζωή της χώρας.
Γεννημένη στην Κωνσταντινούπολη στις 4 Οκτωβρίου 1936, η Ιωάννα Κουτσουράδη σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης και ακολούθησε μια ακαδημαϊκή διαδρομή σχεδόν επτά δεκαετιών. Ίδρυσε το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Hacettepe, ενώ διετέλεσε πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας και πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών, της οποίας στη συνέχεια ανακηρύχθηκε επίτιμη πρόεδρος.
Η ζωή της ταυτίστηκε με την προσπάθεια να περάσει η φιλοσοφία πέρα από τα όρια της ακαδημαϊκής θεωρίας και να συνδεθεί με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ηθική και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Και σε μια ιδιαίτερα συμβολική συγκυρία, το τελευταίο αντίο στην Ιωάννα Κουτσουράδη δόθηκε σήμερα, 4 Οκτωβρίου, την ημέρα κατά την οποία θα συμπλήρωνε τα 90 της χρόνια.
Η Τουρκία την τίμησε. Η Ελλάδα την ξέχασε.
Η Ιωάννα Κουτσουράδη, Ρωμιά της Κωνσταντινούπολης, μία από τις σημαντικότερες μορφές της φιλοσοφίας στην Τουρκία και όχι μόνο, έφυγε από τη ζωή δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 90 της χρόνια.
Και εδώ αρχίζει μια ιστορία που δεν τιμά καθόλου την Ελλάδα.
Στην Τουρκία, ο θάνατός της δεν πέρασε απαρατήρητος.
Τα περισσότερα υπουργεία της Τουρκίας εξέδωσαν ανακοινώσεις για τον θάνατό της. Ανακοίνωση εξέδωσε και η τουρκική Προεδρία της Δημοκρατίας. Πολιτειακοί και πολιτικοί παράγοντες, πανεπιστημιακοί και άνθρωποι των γραμμάτων έσπευσαν να την αποχαιρετήσουν.
Η Τουρκία αναγνώρισε δημόσια αυτό που η ίδια η ζωή της Κουτσουράδη είχε αποδείξει: ότι ήταν μια σημαντική πνευματική προσωπικότητα της χώρας.
Και η Ελλάδα ????
Σιωπή.
Ούτε ένας πολιτικός αρχηγός. Ούτε ένα κόμμα. Ούτε μια ουσιαστική θεσμική αναφορά. Ούτε καν μια ανακοίνωση δύο γραμμών από εκείνους που βρίσκουν καθημερινά λόγους να μιλούν για τον Ελληνισμό, την ιστορική μνήμη και την Ομογένεια.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο χαρακτηριστικό.
Στην κηδεία της, στην Κωνσταντινούπολη, ήταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Ήταν άνθρωποι της Ομογένειας, πανεπιστημιακοί, φοιτητές, φίλοι, συνάδελφοι και άνθρωποι που ήρθαν να πουν το τελευταίο αντίο στη μεγάλη αυτή δασκάλα.
Ο Έλληνας πρόξενος, όμως, δεν ήταν εκεί.
Κι αυτό είναι δύσκολο να το προσπεράσει κανείς.
Δεν χάνει η ελληνική διπλωματική εκπροσώπηση ευκαιρία να εμφανιστεί δίπλα στον Πατριάρχη όταν υπάρχουν κάμερες και επίσημες εκδηλώσεις.
Αλλά στην κηδεία μιας Ρωμιάς της Πόλης, μιας γυναίκας που τίμησε την παιδεία και τον πολιτισμό σε ολόκληρη τη ζωή της, δεν βρέθηκε ένας εκπρόσωπος της Ελλάδας.
Τι ακριβώς έπρεπε να συμβεί για να θεωρηθεί αυτή η παρουσία αυτονόητη;
Η Ιωάννα Κουτσουράδη δεν ήταν κάποια άγνωστη ηλικιωμένη γυναίκα που έζησε μακριά από τα φώτα.
Ήταν καθηγήτρια Φιλοσοφίας.
Ήταν πρόεδρος της Τουρκικής Φιλοσοφικής Εταιρείας.
Ήταν μια προσωπικότητα με διεθνή αναγνώριση.
Και ήταν Ρωμιά της ΚΠολης.
Για τη δική μου οικογένεια, όμως, η Ιωάννα δεν ήταν απλώς μια σημαντική προσωπικότητα της Πόλης. Ήταν ένας άνθρωπος που ανήκε στις προσωπικές μας αναμνήσεις.
Ήταν συμμαθήτρια της μητέρας μου και παρέμεινε γνωστή σε όλες σχεδόν τις κυρίες της ηλικίας της, όπως συνέβαινε τότε στις μικρές και δεμένες κοινότητες της Ρωμιοσύνης της Πόλης.
Την οικογένειά της τη γνώριζε καλά η μητέρα μου. Και το φαρμακείο του πατέρα της, του Γιώργου Κουτσουράδη, έτυχε να είναι και φαρμακείο στο οποίο ήταν πελάτες.
Ο Γιώργος ήθελε την κόρη του φαρμακοποιό. Της έλεγε πως «με τη φιλοσοφία θα πεινάσει».
Η Ιωάννα, ευτυχώς για τη φιλοσοφία και ίσως δυστυχώς για το φαρμακείο, δεν τον άκουσε.
Έγινε καθηγήτρια Φιλοσοφίας και αφιέρωσε τη ζωή της στη σκέψη, στην παιδεία, στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στα δικαιώματα.
Αγαπούσε τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Καντ, τον Σοπενχάουερ, τον Νίτσε και τον δάσκαλό της, τον Μενγκούσογλου.
Εμείς τους ξέρουμε όλους.
Τους διδάσκουμε.
Τους επικαλούμαστε.
Τους έχουμε στα βιβλία μας και στα πανεπιστήμιά μας.
Μόνο που, όταν πεθαίνει ένας άνθρωπος που πραγματικά τους μελέτησε και τους δίδαξε, ξαφνικά δεν βρίσκουμε ούτε μία ανακοίνωση.
Η Κουτσουράδη κουβαλούσε μέσα της και τις πληγές της Πόλης.
Το φαρμακείο του πατέρα της λεηλατήθηκε στα Σεπτεμβριανά του 1955. Θυμόταν τη μυρωδιά της επόμενης ημέρας, από τα καμένα υφάσματα και τα κατεστραμμένα καταστήματα των Ελλήνων.
Αυτή τη μνήμη την κουβαλούσε σε όλη της τη ζωή.
Κι όμως, όταν πέθανε, η Ελλάδα συμπεριφέρθηκε σαν να μην πέθανε κανένας δικός της άνθρωπος.
Και κάτι ακόμη:
Το ενδιαφέρον του κόσμου υπήρχε.
Η δική μου ανάρτηση για τον θάνατό της ξεπέρασε τις 1.000 αντιδράσεις, μαζί με αντίστοιχα σχόλια ανθρώπων που γνώριζαν, θυμούνταν, συγκινήθηκαν ή απλώς αισθάνθηκαν ότι αυτή η γυναίκα άξιζε να μνημονευθεί.
Άρα το πρόβλημα δεν ήταν ότι «κανέναν δεν ενδιέφερε».
Το ενδιαφέρον υπήρχε.
Έλειπαν εκείνοι που όφειλαν να το δείξουν.
Δεν μας λείπουν οι πατριωτικές κορώνες.
Δεν μας λείπουν οι μεγαλόστομες δηλώσεις για τον Ελληνισμό.
Δεν μας λείπουν τα συνέδρια για την Ομογένεια.
Δεν μας λείπουν οι αναφορές στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη, στις χαμένες πατρίδες και στην ιστορική μνήμη.
Μας λείπει όμως κάτι πολύ πιο απλό:
Να γνωρίζουμε τους ανθρώπους μας.
Να τους τιμάμε όταν ζουν.
Και να τους αποχαιρετάμε όταν πεθαίνουν.
Γιατί είναι εύκολο να αγαπάς τον Ελληνισμό ως σύνθημα.
Το δύσκολο είναι να τον αναγνωρίζεις όταν βρίσκεται μπροστά σου.
Σε μια Ρωμιά της Πόλης.
Σε μια καθηγήτρια φιλοσοφίας.
Σε μια γυναίκα που έζησε ανάμεσα σε δύο κόσμους και κατάφερε να αφήσει το αποτύπωμά της και στους δύο.
Και τότε έρχεται το πιο δύσκολο ερώτημα:
Αν δεν γνωρίζουμε ούτε τους δικούς μας ανθρώπους που έζησαν λίγα χιλιόμετρα πέρα από τα σύνορά μας, πώς ακριβώς ισχυριζόμαστε ότι καταλαβαίνουμε την Τουρκία;
Πώς μιλάμε για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις;
Πώς μιλάμε για γεωπολιτική;
Πώς μιλάμε για τη Ρωμιοσύνη της Πόλης;
Πώς μιλάμε για τον απόδημο Ελληνισμό;
Πώς ζητάμε από τους Έλληνες της Διασποράς να αισθάνονται ότι η Ελλάδα τούς θυμάται, όταν δεν θυμάται ούτε εκείνους που κράτησαν ζωντανή την ελληνική παρουσία στην ΚΠολη;
Η Ιωάννα Κουτσουράδη δεν χρειάζεται πλέον τίποτα από εμάς.
Εμείς χρειαζόμαστε από εκείνη.
Χρειαζόμαστε τη μνήμη της.
Το έργο της.
Το παράδειγμά της.
Και κυρίως, χρειαζόμαστε το μάθημά της.
Η Τουρκία κατάλαβε ότι έχασε μια μεγάλη πνευματική προσωπικότητα.
Η Ελλάδα θα πρέπει κάποτε να αναρωτηθεί γιατί χρειάστηκε να πεθάνει για να καταλάβουμε ότι ήταν και δική μας.
Καλό ταξίδι, Ιωάννα.
Η Πόλη σε αποχαιρέτησε.
Η Τουρκία σε τίμησε.
Η Ελλάδα, δυστυχώς, δεν ήταν εκεί.
Γ. Τρ.
Tiryantafillidis Giannis
-Μεταξύ άλλων,το 2023 αναγορεύθηκε σε επίτιμη διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ήταν ήδη επίτιμη διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης από το 1996 όπως και του Πανεπιστημίου “Ρικάρντο Πάλμα” στο Περού από το 2001, είχε τιμηθεί με τον Μεγαλόσταυρο της Ομοσπονδιακής Γερμανίας, αλλά και ως “Διακεκριμένη Επισκέπτρια” της Αβάνας στην Κούβα.
Δημοσίευση: ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΜΠΟΓΛΟΥ
